Codzienna żonglerka kompetencjami – dlaczego zmienność jest wpisana w komunikację za pomocą AAC

Zapraszamy na sesję żonglerki!

Pożonglujemy trochę słowami. Masz pomysł? Opowiedz o nim!

Kiedy mówimy, w tym samym czasie nasza myśl, intencja do powiedzenia czegoś, zgrać musi się z oddechem, fonacją, pracą naszego aparatu artykulacyjnego. Także z sięgnięciem do banku pamięci po niezbędne informacje i  wiedzą o sytuacji czy osobie, z którą rozmawiamy.

Te operacje dzieją się w ułamku sekundy. Najczęściej nie dostrzegamy tej całej złożoności, zwłaszcza jeśli cała głosotwórcza maszyna działa bez zarzutów.

Wyobraź sobie, że wymienione wyżej elementy wirują nam nad głową, niczym piłki czy pałki do żonglerki.

Przy zmęczeniu, chorobie, tłumie gapiów (stres) nie jesteśmy tak skupieni i spokojni, jak podczas przyjemnej pogawędki. Ryzyko, że nasz zestaw spadnie z hukiem na ziemię jest większe, to zrozumiałe.

To teraz pożonglujmy zwykłym komunikatorem. Zestawem switchy. Niech w powietrzu latają książki do komunikacji.

Osoba ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi to najczęściej osoba z niepełnosprawnością. Czasem z chorobą przewlekłą. Czasami z trudnościami na tle neurologicznym, zmiennym napięciem mięśniowym, epilepsją.

Jest w napięciu – czy dziś będzie ten dzień, kiedy wszystko pójdzie gładko? Komunikator nie będzie się zawieszał. Partner komunikacyjny załapie od razu, o co chodzi w tej bezokolicznikowej wypowiedzi. Ktoś zadba o pozycjonowanie w nowym siedzisku i peloty nie będą się zbijać w ramiona.  

Zmienność kompetencji Użytkownika AAC

Metafora żonglerki kompetencjami została zaczerpnięta od Lindy Burkhart, amerykańskiej terapeutki i specjalistki AAC i AT. W ten sposób opisuje złożoność procesu komunikacji za pomocą komunikacji wspomagającej i alternatywnej i wpisaną w to zmienność. Aby skutecznie się komunikować, wiele indywidualnych komponentów musi być skoordynowanych.

Użytkownik AAC żongluje na wielu poziomach. To walka z grawitacją, planowanie ruchu, siła, czas reakcji, koordynacja oko-ręka, integrowanie ze sobą wielu bodźców sensorycznych. Rozumienie tematu, umiejętność zainicjowania albo podjęcia decyzji, odporność na porażki. Koncentracja. Zrozumienie pytania czy zadania. Znajomość zestawu symboli. Umiejętność przeczytania. Dobra relacja z partnerem komunikacyjnym.

Sytuacje kiedy wszystkie elementy będą ze sobą współgrać, u osoby z większą potrzebą wsparcia, wieloraką niepełnosprawnością, będą bardzo rzadkie. Stad też osiągnięcia w komunikowaniu się mogą być tak niespójne i nie zawsze można je przewidzieć ani powtórzyć…

Wysoki poziom trudności nie znaczy, że zawsze piłki będą rozsypywać się na podłodze już po pierwszej próbie. Każdy ma szansę na rozwój.

Gdy niepełnosprawność jest naprawdę złożona, zmiany przychodzą dopiero jako wypadkowa wprowadzenia zindywidualizowanego systemu AAC, adaptacji w środowisku oraz wsparcia przez całe życie (Garcia, et al., 2020, Iacono et al., 2019, za Tetzchner, Martinsen Stadskleiv, 2025). Poprzez wielość doświadczeń (modelowanych bez presji) oraz docenianie nawet najmniejszego sukcesu.

Bibliografia:

Burkhardt, L. (). The Juggling Act: Developing Autonomous Communication with Children who will need to Use Visual and/or Auditory Scanning Access Strategies, dostęp 10.11.2025 na: https://lindaburkhart.com/wp-content/uploads/2016/07/ISAAC_Preconference_handout_2010_Final.pdf

von Tetzchner, S., Martinsen, H., Stadskleiv, K. (2025). Augumentative and Alternative Communication for Children, Adolescents and Adults with Developmental Disorders. London and New York: Rutledge.