Czy korzystanie z AAC wlicza się w czas ekranowy?
Małe dziecko w gabinecie specjalisty AAC to często duże wyzwanie.
Pomysł, by w domu pojawił się tablet do komunikacji brzmi dla rodziców wręcz nieprawdopodobnie. „Przecież my bardzo dbamy o naszego syna, czas ekranowy dopiero jak skończy 6 lat.” „Nie, córka nic nie ogląda, zero bajek.”
Z drugiej strony, specjalista może widzieć wiele plusów związanych z użyciem konkretnego rozwiązania wysokiej technologii. Jak to więc jest z tymi ekranami?
Czas ekranowy a rozwój maluchów
Raporty (Rowicka, Bugajski, 2020) wskazują, że ponad połowa dzieci w wieku 0–6 lat korzysta z urządzeń mobilnych, często ich przygoda z cyfrową rozrywką zaczyna się już około 2. roku życia. Wiele dzieci ma dostęp do treści nieprzeznaczonych dla ich wieku. Urządzenia ekranowe bywają używane jako „elektroniczna niania”: kiedy dziecko jest zmęczone, marudzi, czeka go długa podróż, dostaje telefon z bajką. Badania pokazują, że zbyt wczesny i intensywny kontakt z ekranem może zaszkodzić rozwojowi najmłodszych (Borkowska, 2025). Zbyt wczesny i intensywny kontakt z elektroniką może wpływać na:
- rozwój mowy,
- regulację emocji,
- sen,
- widzenie przestrzenne,
- motorykę,
- zdolność koncentracji,
- rozwój społeczny.
Zgodnie z rekomendacjami Amerykańskiej Akademii Pediatrii (2016) dzieci w wieku do 18. miesiąca życia nie powinny mieć kontaktu z ekranem telewizora, komputera czy smartfonem.
Czy AAC to czas ekranowy? Stanowisko Communication Matters
Po przeczytaniu powyższej listy rodzic może mieć naprawdę wiele obaw. Niewinne pytanie o korzystanie z AAC na tablecie to nie tyle pytanie o higienę cyfrową, ale o prawo do komunikacji. Dobrze dobranej, dającej autonomię i przestrzeń do rozwoju.
Brytyjska organizacja Communication Matters1 jasno podkreśla, że komunikacja wspomagaj (AAC) oraz technologie wspomagające (AT) nie są czasem ekranowym. To narzędzia komunikacji, edukacji i budowania relacji, a nie narzędzia służące do rozrywki czy spędzania wolnego czasu.
Czym różni się korzystanie z AAC od typowego czasu ekranowego?
Czas ekranowy dotyczy całkowitego czasu użytkowania przez dziecko sprzętu elektronicznego. Zwykle to użycie samotne – oglądanie filmów, gier i scrollowanie mediów społecznościowych. Dziecko jest biernym odbiorcą tego, co przygotował ktoś inny.
Małe dzieci uczą się przede wszystkim w relacji z żywym człowiekiem, poprzez kontakt twarzą w twarz, wspólne działanie, zabawę i obserwację.
Jak ma się do tego wykorzystanie technologii we wsparciu komunikacji? AAC wymaga aktywnego udziału dziecka. Mamy więc kontakt wzrokowy z partnerem, obserwujemy jego mimikę, gesty i działanie. Robimy coś razem. Dziecko korzystające z AAC nie jest biernym odbiorcą, jest uczestnikiem interakcji z drugim człowiekiem.
AAC jako głos dziecka
Dla dzieci o złożonych potrzebach komunikacyjnych poniżej 5. roku życia AAC bywa często wciąż jedynym sposobem wyrażania potrzeb, emocji, opinii i myśli.
Ograniczanie dostępu do AAC oznacza ograniczanie prawa dziecka do komunikacji. Stoi to w sprzeczności z rekomendacjami międzynarodowych organizacji, jak WHO (Bercow, 2008) oraz wartościami przekazywanymi w Karcie praw komunikacyjnych.
Rola dorosłych i środowiska
Przywołane wystąpienie Communication Matters podkreśla, że rozwój komunikacji (i prawidłowe wprowadzanie i użytkowanie AAC) wymaga:
- aktywnego modelowania przez dorosłych,
- wspólnego używania technologii, włączenie kolejnych bliskich osób, rodzeństwa, rówieśników, przedszkola,
- wspierania interakcji w codziennych sytuacjach, naturalnego
- braku poczucia winy u rodziców bądź opiekunów i zrozumienie, że AAC jest ważne dla rozwoju języka i funkcji poznawczych u ich dzieci.
AAC jako narzędzie edukacyjne
Dla niektórych Użytkowników AAC jest też „alternatywnym długopisem” do nauki języka oraz nauki czytania i pisania.
Dzieci o złożonych potrzebach komunikacyjnych potrzebują stałego dostępu do swoich narzędzi, czy to papierowych czy wysokiej technologii, aby rozwijać kompetencje potrzebne w edukacji przedszkolnej i szkolnej. By zdobywać aktywnie nową wiedzę, ale też by móc ją zaprezentować innym, potrzebna jest im technologia wspomagająca.
Nie chodzi o bierne siedzenie przed ekranem
Okazuje się, że niewinne pytanie o korzystanie z AAC na tablecie to nie tyle pytanie o higienę cyfrową, ale o prawo do komunikacji. AAC i AT nie powinniśmy interpretować w kategoriach czas ekranowego. Dziecko powinno mieć dostęp do swojego głosu zawsze, bez ograniczeń czasowych.
Rodzice i profesjonaliści nie powinni widzieć w AAC zagrożenia dla rozwoju. Jest wręcz przeciwnie, to narzędzie wspierające język, rozwój poznawczy oraz relacje.

„AAC i technologia wspomagająca nie służą rozrywce,
— Beth Moulam, wystąpienie organizacji Communication Matters, 2026
ale są zaawansowanymi zasobami cyfrowymi, które wspierają komunikację, budowanie relacji oraz uczenie się.”
Pełen tekst wystąpienia Communication Matters:
Moulam, B. (2026). Communication Matters Statement. Dostęp 29.06.2026 na: https://www.communicationmatters.org.uk/wp-content/uploads/2026/04/Screentime0-5-v2.pdf
Bibliografia:
American Academy of Pediatrics. (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5).https://doi.org/10.1542/peds.2016-2591
Bercow, J. (2008). The Bercow Report: A Review of Services for Children and Young People (0-19) with Speech, Language, and Communication Needs. Nottingham: DCSF Publications.
Borkowska, M. (2025). Małe dzieci i ekrany. [W]: O cyfrowej higienie. Dostęp 29.06.2026 na: https://www.nask.pl/media/2025/03/Zbior-felietonow-O-cyfrowej-higienie-2025.pdf
Brushe, M.E., Haag, D.G., Melhuish, E.C., Reilly, S. and Gregory, T., 2024. Screen time and parent-child talk when children are aged 12 to 36 months. JAMA Pediatrics, 178(4), pp.369-375.
Dore et al (2025). Digital Media Use and Language Development in Early Childhood. [W]: Christakis, D.A, and Hale. L. Eds. Handbook of Children and screens: Digital media, development and Well-being from Birth Through Adolescence. Springer, Open Access.
Murray, J., Barker, S., Blaney, B., Cardador, C., Dunningham, M., Hazell, G., Herd, J., Martin, C., Moulam, B., Preece, J., Radtke, K., Small, K., Sullivan, E., & Whittle, H. (2024b). Position statement: augmentative and alternative communication (AAC). Royal College of Speech and Language Therapy. Dostęp 29.06.2026 na: https://www.rcslt.org/wp-content/uploads/2024/05/RCSLT-AAC_position-statement_May2024.pdf
RCSLT (2023), Written evidence submitted by the Royal College of Speech and Language Therapists (RCSLT), Dostęp na: https://committees.parliament.uk/writtenevidence/125539/pdf/
Rowicka M., Bujalski M., (2020), Raport z badania „Brzdąc w sieci – zjawisko korzystania z urządzeń mobilnych przez dzieci w wieku 0–6 lat”, Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Dostęp 09.06.2026 na: https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/brzdac-w-sieci-zjawisko-korzystania-z-urzadzen-mobilnych-przez-dzieci-w-wieku-0-6-lat.pdf
- Communication Matters to brytyjska organizacja charytatywna oraz krajowy oddział ISAAC, która wspiera osoby o złożonych potrzebach komunikacyjnych. Organizacja działa na rzecz prawa do komunikacji, promuje dostęp do AAC, wspiera rodziny, specjalistów i użytkowników, prowadzi szkolenia, konferencje i projekty badawcze oraz podnosi standardy usług AAC w Wielkiej Brytanii. ↩︎