Jaki rodzaj symboli wybrać? 8 punktów do sprawdzenia!

W różnych bazach i programach mamy do dyspozycji inne znaki graficzne. Rodzaj symboli może mieć duży wpływ na efektywność korzystania z systemu AAC przez Użytkownika AAC i osoby w jego otoczeniu.

Nie ma lepszych ani gorszych symboli. Mają one jednak różne cechy, których obecność może pomóc nam w procesie podejmowania decyzji. 

Budując nowy system AAC, zdecydowanie nie musimy (a często nie powinniśmy!) tworzyć go od podstawy z własnych ilustracji albo zdjęć! Systemy bazujące na obrazkach z Internetu często są trudne w rozbudowie, trudno też w takim systemie zaprezentować inne niż rzeczowniki części mowy. Warto więc świadomie podjąć decyzję o wyborze konkretnej bazy.

Jaki rodzaj symboli wybrać – proces decyzyjny

Wybierając bazę symboli, zastanówmy się nad paroma kwestiami:

1. Wcześniejsza znajomość jakiejś bazy symboli. Jeśli dana osoba dotychczas używała do komunikacji jednej bazy, warto w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę ten zestaw. Jeżeli zakres symboli nie jest jednak wystarczający, albo kontakt z bazą był dość pobieżny, bądź osoba odrzuciła ten system AAC, warto wyciągnąć z tego wnioski i porównać z systemem o innych cechach.
2. Dostępność symboli w otoczeniu. Znajomość bazy i programu w placówce. Wbrew pozorom, może być to bardzo istotny czynnik!
3. Możliwość dostosowania zestawu do indywidualnych potrzeb – np. dostępne są nie tylko symbole wielokolorowe, ale także wersje o podwyższonym kontraście (np. dla osób z CVI) albo czarno-białe.
4. Poziom abstrakcyjności – może pomagać w uogólnianiu pojęć (auto jako słowo a nie jako mój rodzinny volkswagen) albo nasuwać skojarzenia i otwierać konteksty interpretacyjne przy bardziej dokładnym odwzorowaniu rzeczywistości.
5. Ilość symboli w danej bazie – największe bazy oferują po kilkadziesiąt tysięcy znaków. Większy zasób symboli daje też większą łatwość w wyszukiwaniu elementów, dodawaniu ich swobodnie do systemu danego Użytkownika.
6. Możliwość wyboru znaków odpowiednich kulturowo, np. odwzorowanie koloru skóry, potraw, tradycji i świąt. Dla części osób o złożonych potrzebach komunikacyjnych będzie to istotnym elementem, pozwalającym uznać system za „swój głos”.
7. Możliwość tworzenia własnych symboli (łączenie znaków, zmiana elementów, bądź ich koloru).
8. Zgodność zestawu symboli w pomocach papierowych i narzędziach wysokiej technologii. Część programów umożliwia zarówno tworzenia systemów opartych o tablice dynamiczne, jak i wydruk. Inne bazy, jak np. MÓWik, do tworzenia pomocy papierowych rekomenduje dodatkowy program.

Przy wyborze bazy symboli do stworzenia konkretnej pomocy komunikacyjnej potrzebujemy się więc kierować przede wszystkim dobrem osoby o złożonych potrzebach komunikacyjnych! Jeśli miała już kontakt z symbolami jednej bazy, spełniają jej wymagania sensoryczne (dobrze je widzi), co więcej – uczy się dość powoli nowych rzeczy, powoli buduje rozumienie znaczenia nowych pojęć – nie powinniśmy wprowadzać jej wielu zmian i pozbawiać dostępu do znanych znaków.

Dodatkowym argumentem w procesie decyzyjnym jest zawsze koszt dostępu do bazy. Może być to dość duży jednorazowy wydatek (od ok. 600zł do ponad 3 tys. zł). Osoby z niepełnosprawnościami mogą wnioskować o zakup tego rodzaju oprogramować w programach PFRON, z dofinansowaniem do 80-95% sumy zakupu.

Popularne bazy symboli

Poniżej wymieniono popularne bazy symboli oraz przykłady programów, które z nich korzystają.

Lista ta nie jest na pewno zbiorem kompletnym – powstają nowe programy, czasem wykorzystujące własne pliki z grafikami. Wykorzystany rodzaj symboli opisany jest szerzej w kolumnie zawierającej charakterystykę danej bazy.

W trzeciej komunie znaleźć można nazwy konkretnych programów lub inny sposób dostępu do elementów z danej bazy.

Własnymi symbolami graficznymi posługują się programy takie jak Flexspeak (system wielojęzykowy, interesujące zastosowanie AI) czy polski program TiM.

Dane dotyczące programów aktualne na grudzień 2025.