Co będziemy modelować? Nie tylko symbole! Modelowanie kompetencji komunikacyjnych w AAC
Każda osoba, aby komunikować się efektywnie za pomocą komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC), potrzebuje doświadczyć autentycznych przykładów przekazywania wiadomości za pomocą jej systemu, w naturalnym środowisku jej życia.
W literaturze i praktyce anglojęzycznej występuje kilka podejść mających wspólne, kluczowe założenie: zanim zaczniemy oczekiwać ekspresji, należy zrozumieć, jak ważne jest podkreślanie roli modelowania i budowania solidnej bazy biernego rozumienia języka opartej na systemie komunikacyjnym danego Użytkownika. Będą to Aided Language Stimulation (Goossens, Crain, Elder, 1992), The System for Augmenting Language (Romski, Sevcik, 1992) oraz Natural Aided Language (Cafiero, 1998).
Modelowanie w najwcześniejszych opisach, jeszcze z przełomu lat 80/90 zawierało szczegółową informację dla najbliższych osób w otoczeniu Użytkownika AAC. Co robić, jak pokazywać, co mówić, kiedy wykorzystywać dodatkowe akcesoria, jak lalki do prowadzenia dialogów (Beukelman, Light, 2020).
Obecnie większe znaczenie przywiązuje się do naturalnego kontekstu modelowania. To ma być interwencja prowadzona blisko typowych doświadczeń Użytkownika AAC.
O czym możemy modelować? Tak naprawdę możemy poruszyć możemy każdy temat.
„Dziecko, ucząc się mówić, samodzielnie wybiera słowa, których chce użyć, z szerokiego repertuaru słów, które słyszy lub widzi w codziennych sytuacjach. Dziecko korzystające z AAC będzie niezależnie wybierać słowa tylko spośród tych, które inni ludzie wybrali i modelowali mu w dostępny dla niego sposób” (Porter, Kirkland, 1995).
Przede wszystkim powinniśmy obserwować i wykorzystywać naturalnie pojawiające się sytuacje i inicjatywy komunikacyjne Użytkownika AAC! Modelowanie w kontekście ma ogromną przewagę nad sytuacjami przez nas specjalnie zaaranżowanymi. Użytkownik AAC widzi, jak w danej (prawdziwej, powtarzalnej) sytuacji używają systemu inne osoby. Może zrozumieć, że to, co się dzieje, dotyczy realnych problemów. Może generalizować nabywaną wiedzę na kolejne sytuacje.
Wiele jest w naszym życiu sytuacji nieprzewidzianych, zaskakujących, które przykuwają uwagę innych. Wykorzystaj spontanicznie te momenty do modelowania! Kiedy wyrobimy sobie nawyk modelowania, automatycznie zwolnimy też tempo naszej mowy i częściej będziemy wybierać słowa kluczowe, przez co przekaz werbalny stanie się prostszy do przyswojenia przez rozmówcę.
Modelowanie kompetencji społecznych, operacyjnych i strategicznych
W dyskursie o AAC najczęściej mówiąc o modelowaniu najczęściej edukatorzy skupiają się na użyciu symboli do budowania krótszych i dłuższych wypowiedzi. Modelowanie dotyczy jednak nie tylko słownictwa, lecz umiejętności społecznych, operacyjnych i strategicznych (Porter, 2019).
- inicjowanie komunikacji,
- użycie pojedynczych słów i ich łączenie w zdania,
- korzystanie z różnych funkcji komunikacyjnych,
- mówienie „tak” i „nie”,
- komendy operacyjne („przewróć stronę”, „powrót do strony głównej”, użycie paska odczytu na tablecie),
- dodawanie nowych elementów do systemu,
- zgłaszanie załamań komunikacyjnych i ich rozwiązywanie,
- korzystanie z komunikacji wielomodalnej (też pozajęzykowej),
- użycie AAC w różnych sytuacjach społecznych, doświadczenie zabierania głosu w klasie/ grupie (czyli także modelowanie kompetencji społecznych).
To co i jak modelujemy dotyczy więc nie tylko kompetencji stricte językowych. Modelowanie może prowadzić do rozwoju wszystkich kompetencji komunikacyjnych (Light i McNaughton, 2014).
Często zapominamy, że umiejętności związane z prowadzeniem rozmowy, takie jak rozpoczynanie, podtrzymywanie, zmienianie tematu rozmowy czy koniec interakcji w rozmowie zapośredniczonej w AAC nie są czymś naturalnym. I że w związku z tym potrzebujemy uczyć i inicjowania (zwracania na siebie uwagi partnera, rozpoczynania rozmowy, przekazywania informacji o tym, że potrzebna jest książka do komunikacji), i dodać do narzędzia niezbędne słowa i frazy jak również przygotować partnerów komunikacyjnych by wiedzieli, jak w takich momentach reagować.
Ten rodzaj instrukcji powinien być umieszczony w pomocy komunikacyjnej – jako rodzaj paszportu komunikacyjnego danego Użytkownika. Tekst z dokładnym opisem, co i kiedy robić, nie zastąpi jednak instruktażu dla partnerów komunikacyjnych z zakresu modelowania, metod dostępu oraz rozmowy z osobą o złożonych potrzebach w komunikowaniu.
Bibliografia:
Beukelman D., Light J. (2020). Augmentative and Alternative Communication. Supporting Children and Adults with Complex Communication Needs. Fifth Edition. Paul Brooks Publishing.
Porter, G., Kirkland, J. (1995). Integrating Augmentative and Alternative Communication Into Group Programs: Utilising the Principles of Conductive Education. Spastic Society of Victoria.
Porter, G. (2019). , PODD. Introductory workshop manual. Melbourne: materiały szkoleniowe.
Ten wpis stanowi fragment tekstu: Rutka, P. (w druku). Budowanie rusztowania dla języka. Wspomagany przekaz językowy. Biuletyn Logopedyczny, Kraków: PZL.
Dowiedz się więcej o modelowaniu AAC
O modelowaniu przeczytasz także w innych artykułach na naszej stronie:
Modelowanie AAC krok po kroku
Modelowanie AAC - co to takiego? „Dziecko, ucząc się mówić, samodzielnie wybiera słowa, których chce użyć, z szerokiego repertuaru słów,…
Czytaj dalej
Modelowanie AAC – 7 mitów, które..
Jeśli przeczytałeś/aś nasze artykuły na temat modelowania, pewnie wiesz już co robić, by podjąć pierwsze próby stosowania wspomaganego przekazu językowego.…
Czytaj dalej
Poznaj „Modeluj jak MASTERPAL”i skutecznie przygotowuj..
Przygotowawny partner komunikacyjny to priorytet! Jeśli czytacie materiały generAACji już od jakiegoś czasu, to na pewno wiecie, że zadbanie o…
Czytaj dalej
Formularz kontaktowy