Osoba o złożonych potrzebach komunikacyjnych
Złożone potrzeby komunikacyjne (ang. complex communication needs) to szerokie pojęcie opisujące doświadczanie trudności w zakresie mowy, języka oraz umiejętności czytania i pisania (ASHA, nd) w skutek wrodzonej lub nabytej niepełnosprawności, bądź neuroatypowości. Poniżej spróbujemy przedstawić, kim jest osoba o złożonych potrzebach komunikacyjnych i przedstawić składowe jej polskiej definicji. Nie jest to jeszcze pojęcie powszechnie używane – w momencie powstawania tego tekstu, funkcjonują w Polsce różne określenia „osób niemówiących”: czasem mówimy o osobach o specjalnych potrzebach, czasem o osobach z trudnościami komunikacyjnymi albo poważnymi zaburzeniami w komunikacji. Zależy nam jednak, aby promować pojęcie dające więcej podmiotowości oraz obejmujące wielowątkowość, złożoność potrzeb, a co za tym idzie – indywidualne podejście po proponowanych rozwiązań.
Kiedy używamy terminu „osoba o złożonych potrzebach komunikacyjnych”?
Dana jednostka uznawana jest za osobę ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi, jeśli „użycie mowy nie umożliwia jej poradzenia sobie z wyzwaniami komunikacyjnymi odpowiednimi kulturowo do jej wieku” (Porter i Kirkland, 1995).
Tradycyjnie, odbiorcami usług AAC były tylko osoby, które nie mówią. Złożone potrzeby komunikacyjne to pojęcie szersze. Dotyczy także osób, które mówią lecz mają trudności w rozumieniu oraz wyrażaniu swoich potrzeb i myśli oraz ludzi, którzy faktycznie nie mówią, ale wyrażają siebie za pomocą środków niewerbalnych (poprzez gesty, dźwięki, zachowanie).
Do osób ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi zalicza się też osoby doświadczające trudności sensorycznych i motorycznych, rzutujących na ich możliwości zaangażowania się w komunikację, jak również te, które wymagają dodatkowego czasu, by móc przetworzyć kierowane do nich komunikaty i na nie zareagować.
Grupa osób ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi nie jest jednorodna1. Obejmuje między innymi:
- osoby rozwijające się w spektrum autyzmu (np. Ganz, 2015; Ganz et al., 2011; Schlosser, 2015),
- osoby z niepełnosprawnością sprzężoną, w tym głęboką niepełnosprawnością intelektualną (por. Mirenda, 2014; Roche, Siga- foos, Lancioni, O’Reilly i Green, 2015; Snell i in., 2010),
- osoby prezentujące zachowania trudne (np.Walker, Snell, 2013),
- osoby z afazją (np. Beukelman, Hux, Dietz, McKelvey i Weissling,2015),
- osoby ze stwardnieniem zanikowym boczny (ALS; Ball, Beukelman i Bardach, 2007; Beukelman, Fager i Nordness, 2011; Fried-Oken i in., 2006) oraz innymi trudnościami motorycznymi w mowe, wymagającymi dodatkowego wsparcia z wykorzystaniem innych modalności komunikacyjnych (np. Hanson, Beukelman i Yorkston, 2013).
Powyższa lista nie jest katalogiem zamkniętym. W każdym z powyższych przypadków możemy mówić o osobach o złożonych potrzebach komunikacyjnych.
Są to zatem jednostki, które doświadczają ograniczeń w zakresie mowy, języka czy umiejętności czytania oraz pisania i mogą odnieść korzyści z wprowadzenia form komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC).
Przypisy:
- Piszą o tym m.in. Branson i Demchak, 2009; Romski i in., 2010; Romski, Sevcik, Barton-Hulsey i Whitmore, 2015 ↩︎
Bibliografia:
ASHA, bd. Dostęp na: https://www.asha.org/practice-portal/professional-issues/augmentative-and-alternative-communication/#collapse_1
Grycman M., Kaczmarek B. B., (2014). Podręczny słownik terminów AAC, Kraków: Harmonia Universalis.
Porter, G., Kirkland, J. (1995). Integrating Augmentative and Alternative Communication Into Group Programs: Utilising the Principles of Conductive Education. Victoria: Spastic Society of Victoria.
Formularz kontaktowy