Wskazywanie wzrokiem

Wskazywanie wzrokiem jest jedną z tak zwanych alternatywnych metod dostępu. Obok skanowania pozwala osobom o mniejszych możliwościach ruchowych wybierać słowa i korzystać z rozbudowanych systemów komunikacyjnych.

Wskazywanie wzrokiem a patrzenie

Zanim ocenimy łatwość czy też trudność tej metody dostępu musimy oddzielić ją od zwykłego patrzenia.

Rozglądanie się po otoczeniu, analizowanie treści tablicy komunikacyjnej lub nawiązanie z kimś kontaktu wzrokowego nie musi być od razu komunikatem bądź wyborem! Aby ułatwić partnerom komunikacyjnym rozróżnienie tych dwóch zachowań i zrozumienie intencji osoby ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi, posłużyć się możemy specjalną procedurą wskazywania wzrokiem.

Procedura wskazywania wzrokiem

Korzystając z e-tranów lub całych książek e-tranowych (z wyciętym w środku okienkiem, bądź lusterkiem) realizujemy procedurę wyboru zgodnie z 3-elementowym schematem.

Partner komunikacyjny na głos przypomina:

1. Popatrz dookoła.
2. Gdy będziesz gotowy/a, popatrz na mnie.
3. Popatrz na to, co wybrałeś/aś.

Po wypowiedzeniu instrukcji, partner pozostaje na chwilę w ciszy. Obserwuje zachowanie Użytkownika AAC i dotyka palcem element, na który popatrzył. Może skomentować „Popatrzyłeś/aś tutaj”.

Cały czas trzymając swój palec w wybranym miejscu, partner obraca książkę i odczytuje podpis pod wybranym symbolem.

Książki do wskazywania wzrokiem w metodzie PODD

Książki e-tranowe w metodzie PODD są dostępne jako jedna z matryc w zestawie alternatywnym.

Książki tworzone zgodnie z tą metodyką zawierają co najmniej 9 symboli na stronę A4. Jest to związane z podstawowym założeniem podejścia PODD – aby wspomagany przekaz językowy być możliwy i aby budować autonomię, trzeba mieć dostęp do języka.

Symbole w układzie 9-elementowym są rozłożone nierównomiernie – 4 na górze, 2 po bokach, 3 na dole.

Wskazywanie wzrokiem nie jest dla każdego!

Tak jak każda metoda dostępu, także wskazywanie wzrokiem ma swoje wady i zalety.

Z plusów: daje stosunkowo krótki czas selekcji symbolu/komunikatu. Podążanie za instrukcją pozawala na pewien poziom automatyzacji.

Wybieranie wzrokiem bywa też mylone ze spoglądaniem na osobę czy przedmiot, o czym było na początku wpisu. Wówczas interakcja pomiędzy Użytkownikiem AAC a partnerem bywa naznaczona dużą liczbą nadinterpretacji.

Wybieranie wzrokiem nie jest też, wbrew obiegowej opinii, najprostszą z metod dostępu. Męczliwość wzroku, trudność w utrzymaniu pozycji, niejednoznaczność zachowań i konieczność ścisłej współpracy z partnerem mogą wpływać na liczbę załamań w wymianie komunikacyjnej. Komplementarną strategią jest nauka sygnałów na „tak” i „nie”, aby pozwolić na szybsze skomunikowanie się w przypadku załamania rozmowy czy pomyłki.

Bibliografia:

Beukelman, D.R., Mirenda, P. (2013), Augmentative &Alternative Communication, Paul.H. Brookes Publishing Co., London.

Porter, G (2019) Pragmatic Organisation Dynamic Display Communication Books, Advanced Workshop.

Cotter, C., Porter, G. (2025). Teaching Movements for Communication. Workshop Manual.